İklim değişikliği, teknolojinin hızlı yükselişi ve dini inançlar gibi etkenler, bireylerin küresel riskleri nasıl algıladığını ve bu risklere karşı hangi tutumları benimsediğini şekillendiriyor. Kanada’daki British Columbia Üniversitesi ile ABD Irvine’deki California Üniversitesi’nin psikoloji ekipleri, 1.400’ün üzerindeki Amerikalı üzerinde yürüttükleri çalışma ile kıyamet inançlarının yalnızca dini bir mesele olmadığını, ölçülebilir bir psikolojik boyut taşıdığını ortaya koydu.
Araştırmaya katılanların yaklaşık olarak yüzde 29 ila yüzde 39’u, yakın zamanda bir felaketin gerçekleştiğine inandıklarını belirledi. Bu inanç, yalnızca dindar gruplarda değil, seküler çevrelerden teknoloji meraklılarına kadar geniş bir yelpazede görülüyor.
Kıyamet inancı tek tip değildir şeklinde ifade eden araştırmacılar, bu inancın çeşitli biçimler aldığını vurguluyor. İnsanlık sonunu insan faaliyetlerinden (iklim krizi, nükleer silahlar, kontrolsüz teknolojik gelişmeler) kaynaklanan bir süreç olarak görenler olduğu gibi, bazıları için bu süreç ilahi bir planın parçası olarak kabul ediliyor. Bu çerçevede geliştirilen ölçekte beş temel boyut öne çıkıyor: ne kadar yakın görüldüğü, bunun nedeni, kişinin kontrol hissi ve sonun korku verici mi yoksa olumlu bir gelişme olarak mı algılandığı.
Risk algısını derinden etkiliyor Araştırma, kıyamet inançlarının insanların riskleri nasıl algıladığını ve tehditlere karşı hangi önlemleri almaya istekli olduklarını önemli ölçüde şekillendirdiğini gösterdi. Veriler, kıyamet inancının insanların tehditleri ciddiye alma düzeyinde ve risk alma davranışlarında belirleyici olduğunu ortaya koydu. Yaklaşık bir çeyreğe varan bir oranla, bu inançlar tehdit algısındaki farkların ve risk alma eğiliminin ana farkını açıklıyor. Siyasi görüş veya gelir gibi faktörlerden bağımsız olarak öne çıkan bir etken olarak görülebilir.
Örneğin, dünyanın sonunun insan kaynaklı olduğuna inananlar, küresel tehditleri daha acil ve ciddi olarak algılama eğilimindeyken; sonun ilahi bir planın parçası olduğuna inananlar, bazı durumlarda daha sert önlemlere karşı mesafeli kalabiliyorlar.
Dikkat çekici bir çelişki ise araştırmacıların tam olarak açıklayamadığı bir yön olarak öne çıkıyor: Evrenin sonunun ‘iyi bir şey’ olabileceğine inanan kişiler bile, bu sonu engellemek için sert önlemleri destekleyebiliyor. Bu durum, ideolojik aşırılık ya da komplo inançlarıyla sınırlı bir açıklamaya uymuyor.
Gençlerde daha yoğundur bulgusu, genç katılımcıların genel olarak kıyamet inançlarını daha güçlü benimseme eğiliminde olduklarını gösteriyor. Ancak bazı dini topluluklarda bu eğilim yaşla birlikte farklılık gösterebiliyor. Uzmanlar, bu inançların yalnızca bireysel düzeyde kalmadığını, toplumsal sonuçlar doğurabileceğini belirtiyorlar. Örneğin bazı dini topluluklarda Kovid-19 aşılarının “kıyamet işareti” olarak görülmesi, aşıya yönelik kaygıları artırırken iklim kaygısı da gençler arasında çocuk sahibi olma isteğini etkileyebiliyor.
Sonuç olarak, başat küresel tehditlere karşı toplumsal tepkileri anlamak için kıyamet inançlarının analiz edilmesi giderek daha önemli hale geliyor.
