Güvenlik güçleriyle çatışan İranlı protestoculara ilişkin konuşmasıyla gündeme gelen ABD, sonrasında bu uyarıyı geri çekti ve gözaltına alınan göstericilerin idam edilmeyeceğine dair Tahran’la güvence paylaştı. Dün akşam yaşanan kısa süreli gerilimin ardından taraflar Umman’da bir araya gelme yönünde anlaştı.
ABD’nin İran’dan istediği başlıklarABD, İran’a yönelik baskılarını çeşitli nedenlerle sürdürürken son yıllarda nükleer ve balistik füzeler başta olmak üzere bu baskıyı yoğunlaştırdı. İran ise programını yalnızca enerji ihtiyacını karşılamaya dönük sivil bir faaliyet olarak görmekte ısrar ediyor.
Mevcut taleplerin özeti: İran’ın nükleer silah geliştirmemesi ve sivil programdan dahi vazgeçmesi; uranyum zenginleştirmeyi tamamen durdurması; elinde bulunan zenginleştirilmiş uranyumun tamamını teslim etmesi.
Balistik füzelerİsrail’e karşı gerçekleştirilen saldırılarda İran’ın balistik füzeleri, bölgede savunma sistemlerini aşarak çeşitli kentleri vurdu. Bu gelişme, ABD ve İsrail’in İran’ın füze kapasitesine yönelik kaygılarını artırdı. Talepler arasında İran’ın balistik füzelerinin sayısı ve menzili konusunda kısıtlamalar talebi öne çıktı.
Bölgesel etkiİran’ın bölgede kurduğu ittifaklar ve destek verdiği gruplarla ilişkileri, Arap basınına göre hükümetler ve direniş hareketleriyle kurulan bağlar üzerinden şekilleniyor. ABD’nin talebi: İran’ın bölgesel bağlarını ve direniş yanlısı aktörlerle olan ilişkilerini sonlandırması bekleniyor.
İran’dan talep edilenlerİran, ABD ile ilişkilerde bir dizi konuyu karşılıklı olarak yeniden düzenlemek istiyor. Ekonomik yaptırımların kaldırılması gerektiği konusunda ısrarcı olan Tahran, ikincil yaptırımların da dahil olmak üzere baskıların son bulmasını hedefliyor. İran’ın talebi: Dış ortaklıklar üzerinden artan baskıların kaldırılması; petrol ihracatının yeniden canlandırılmasıyla ekonomik iyileşmenin sağlanması.
Nükleer programİran, programını sivil nitelikte sürdürme kararlılığını koruyor. Ancak şu hedefler de öne sürülüyor: bazı sınırlamalarla da olsa nükleer çalışmalara devam edebilmek; uranyum zenginleştirme kapasitesine bir ölçüde devam etmek; IAEA denetçilerinin geri dönüşünden önce yeni bir çerçeve mutabakatı elde etmek. İran, geçen yılki raporun ABD ve İsrail saldırılarına gerekçe olarak tasarlandığı görüşünde.
Balistik füzelerİran, bu füzelerin özellikle İsrail’e karşı bölgesel güvenlik için gerekli olduğunu savunuyor ve bu kapasitenin bölgedeki ABD üslerine ulaşabilir olması, Tahran’a pazarlık gücü sunuyor. İran’ın talebi: Balistik füze programının korunması ve geliştirilmesinin onaylanması.
Bölgesel etkiİran’ın bölgesel ittifakları ve ortaklıkları, ideolojik bağlar ve Filistin davası gibi konularla sürdürdüğü siyasi ittifaklar ağı üzerinden şekillendirilirken, dini lider Hamaney’in Aralık 2024 açıklamaları bu etkiyi sürdürme yönünde bir mesaj içeriyor: bölgesel güç dengelerinin olgunlaşması için mevcut bağların korunması gerektiği yönündeki görüşler sürece dahil.
