ABD’nin Yeni Gümrük Vergileri ve ‘Kurtuluş Günü’
ABD Başkanı Donald Trump, 2 Nisan’ı ‘Kurtuluş Günü’ olarak ilan ederek, ülkeyi yabancı mallara olan bağımlılığından kurtaracağına dair bir dizi gümrük vergisi uygulaması ve ithalata ek vergi getirme sözü vermişti. Bu adımların arkasında, diğer ülkelerin ABD ürünlerine uyguladığı vergilerle eşit bir şekilde karşılık vereceği düşüncesi yatıyordu. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, bu yeni gümrük vergilerinin yarın itibarıyla yürürlüğe gireceğini belirterek, “2 Nisan 2025, modern Amerikan tarihinin en önemli günlerinden biri olarak kayıtlara geçecek.”
Leavitt, ABD’nin bugüne kadar birçok ülke tarafından haksız yere vergilendirildiğini vurguladı ve Trump‘ın göreve gelmesiyle birlikte bu durumun değişmeye başladığını ifade etti. Artık hangi ülkenin ABD’ye ne kadar gümrük vergisi koyduysa, o ülkeye o oranda vergi uygulanacağını belirtti. Leavitt, açıklamasında şu ifadeleri kullandı:
- “2 Nisan 2025, modern Amerikan tarihinin en önemli günlerinden biri olarak kayıtlara geçecek.”
- “Ülkemiz dünyanın en açık ekonomilerinden biridir ve en iyi tüketici tabanına sahibiz; ancak birçok yabancı ülkenin pazarı ihracatımıza kapalı. Bu gerçekten adaletsiz bir durumdur. Bu durum artık değişiyor.”
- “Yarından itibaren Amerikalıların soyulduğu günler geride kalacak.”
Leavitt, “Eğer ürününüzü Amerika’da üretiyorsanız, gümrük vergisi ödemezsiniz. Bu kadar basit.”
Trump’ın Planları ve Beklentiler
Donald Trump‘ın planlarına dair detaylar belirsizliğini korurken, karşılıklı gümrük vergileri gibi ürün bazında vergilerin yanı sıra her ülkeden gelen tüm mallara uygulanacak daha geniş kapsamlı vergilerin getirilmesi bekleniyor. Açıklanacak oranların, diğer ülkelerin uyguladığı vergilerin yanı sıra katma değer vergilerini ve yerli şirketlere sağladıkları sübvansiyonları da yansıtacağı tahmin ediliyor. Beyaz Saray Baş Strateji Uzmanı ve Başkanın Kıdemli Danışmanı Peter Navarro, bu gümrük vergilerinin yıllık 600 milyar dolar ek gelir sağlayabileceğini, bunun da ortalama %20’lik bir oran anlamına geldiğini dile getirmişti.
Trump, Avrupa Birliği, Güney Kore, Brezilya ve Hindistan gibi ülkeleri de bu vergiler yoluyla hedef alacağını belirtmişti. Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, Trump‘a danışmanları tarafından çeşitli teklifler sunulduğunu ifade ederek, Trump‘ın nihai kararı vereceğini ancak şu anda tarifelerden ülke çapında herhangi bir muafiyet düşünmediğini eklemişti. Daha önce ertelenen ithalat vergilerinin yakında yürürlüğe girebileceği konusunda uzmanlar, Trump‘ın Kanada ve Meksika’dan gelen birçok ürün için bir ay süreyle ertelediği vergilerin Nisan ayı başında yürürlüğe gireceğini öngörüyor.
Yeni Vergilerin Uygulanması
Trump, Meksika’ya yeni gümrük vergileri getirmenin yanı sıra, Çarşamba gününden itibaren ABD’nin de dahil olduğu Venezuela’dan petrol veya gaz satın alan tüm ülkelerden yapılan ithalata %25 gümrük vergisi koyacağını açıklamıştı. Ayrıca, otomobil ithalatına uygulanacak %25’lik gümrük vergisinin de Perşembe günü yürürlüğe girmesi bekleniyor. İthal edilen otomobiller üzerindeki vergilerin de başladığı ifade edilmekte. Tarifelerin, ilerleyen haftalarda 3 Mayıs’a kadar geçerli otomobil parçalarını kapsayacak şekilde genişletilmesi planlanıyor.
Beyaz Saray’dan yapılan açıklamada, bu yeni vergilerden yılda 100 milyar dolar gelir elde edilmesinin beklendiği belirtildi. Ancak ekonomistler, bu ticaret eyleminin otomobil endüstrisinin küresel tedarik zincirini alt üst edeceğini ve tüketicilere daha yüksek fiyatlar getirebileceğini vurguluyor.
Geçmişte Uygulanan Gümrük Vergileri
ABD Başkanı Trump, 4 Şubat’tan itibaren Çin‘den ithal edilen tüm ürünlere %10 gümrük vergisi uygulamaya başlamış ve bu vergiyi 4 Mart’tan itibaren iki katına çıkararak %20’ye yükseltmişti. Çin ise, 10 Şubat’ta yürürlüğe giren kömür ve sıvılaştırılmış doğal gaz ürünlerine %15 ve ABD’den gelen ham petrole %10 gümrük vergisi de dahil olmak üzere bir dizi misilleme gümrük vergisi uygulamıştı. Ayrıca, Çin, 10 Mart’tan itibaren ABD’nin önemli tarım ürünlerine %15’e varan gümrük vergileri uygulamaya başlamıştı.
Trump‘ın genişletilmiş çelik ve alüminyum tarifeleri de Mart başlarında yürürlüğe girmişti. Trump‘ın çelik muafiyetlerini kaldırıp alüminyumun vergisini artıran emri 12 Mart’ta yürürlüğe girmiş ve her iki metal de artık %25 oranında vergilendirilmeye başlanmıştı. Amerika’nın en büyük iki ticaret ortağı olan Kanada ve Meksika de yüksek gümrük vergileriyle karşı karşıya kalmıştı. Trump, her iki ülkeye uyguladığı %25’lik gümrük vergilerinde kısmi bir ertelemeye gitmiş ve otomotivle ilgili ithalatın yanı sıra 2020 ABD-Meksika-Kanada Anlaşması’na uygun mallara yönelik vergileri Nisan ayı başına kadar ertelemişti. Ancak Kanada’nın enerji ürünlerine %10’luk daha düşük bir vergi uygulanmaya devam ediyor. Bu tarifelere karşılık olarak Kanada, ABD mallarına milyarlarca dolar tutarında bir dizi karşı önlem almıştı. Meksika ise henüz resmi olarak yeni vergiler getirilmemişti. Uzmanlar, bu durumu Trump‘ın eylemlerine misilleme sözü vermesine rağmen ticaret savaşını yatıştırmayı umduğunun bir işareti olarak değerlendirmişti.
Beklenen Ek Gümrük Vergileri
Uzmanlar, Trump‘ın bakır, kereste, ilaçlar ve bilgisayar çipleri gibi ürünlere yönelik ithalat vergisi tehdidiyle birlikte daha fazla gümrük vergisi uygulamasının muhtemel olduğunu belirtiyor. Kanada gibi birçok ülke de bu tehditlere karşı misilleme önlemleri alma sözü vermişti. Trump, bugün açıklaması beklenen gümrük vergileri uygulanana kadar diğer ülkelerle müzakere etmeyeceğini ifade etmiş ancak otomobil ithalatına getirdiği %25’lik vergilerin kalıcı olacağını vurgulamıştı.
Trump‘ın çelik ve alüminyum tarifelerine karşılık olarak Avrupa Birliği, çelik ve alüminyum ürünlerinin yanı sıra Amerikan sığır eti, kümes hayvanları, burbon, motosiklet, fıstık ezmesi ve kot pantolonları da hedef alan yaklaşık 26 milyar euro değerindeki ABD mallarına yönelik tedbirler açıklamıştı. 27 üyeli blok, bu misilleme ticaret eylemini 1 Nisan ve 13 Nisan’da gerçekleştirmeyi planlamıştı ancak daha sonra belirli bir tarih vermeden Nisan ortasına kadar erteleyeceğini duyurmuştu.
Piyasalardaki Tepkiler
Trump‘ın gümrük vergileriyle ilgili açıklamalarının finans piyasalarında tedirginliğe yol açtığı belirtiliyor. Özellikle yatırımcılar, Trump‘ın gümrük vergilerini kalıcı hale mi getireceğini yoksa bunları gelecekteki ticaret müzakerelerinde bir pazarlık kozu olarak mı gördüğünü belirlemekte zorluk çekiyor. Pazar günü Trump‘ın gümrük vergilerinin ‘tüm ülkeleri’ kapsayacağını söylemesinin ardından piyasalarda keskin bir düşüş yaşandı. Asya hisse senetleri, küresel ticaretin daha da sekteye uğrayacağı beklentisiyle Pazartesi günü önemli değer kayıpları gördü. Japonya’nın Nikkei endeksi %4, Güney Kore’nin Kospi endeksi ise %3 değer kaybetti. Avrupa piyasalarında da benzer satışlar yaşandı; İngiltere’nin FTSE 100 endeksi %0.9, Almanya’nın DAX endeksi %1.3 ve Fransa’nın CAC endeksi %1.6 değer kaybetti.
Piyasalardaki dalgalanma dönemlerinde geleneksel olarak güvenli bir liman olarak kabul edilen altın, ilk kez 3,100 doların üzerine çıkarak ons başına 3,106.79 dolarla rekor seviyeden işlem görmeye başladı. Bir finansal araştırma şirketi olan TS Lombard’ın genel müdürü Dario Perkins, “Piyasaların Trump’ın ‘Kurtuluş Günü’ açıklamasına şiddetli bir şekilde tepki vermesi garip olurdu. Üç aydır bu konu hakkında konuşuyoruz.”“Çoğu yatırımcı hiper-küreselleşmenin şirket karları ve verimlilik için iyi olduğu fikrine inanıyor; dolayısıyla bunu tersine çevirmek uluslararası tedarik zincirleri ve borsalar için olumsuz olacaktır.”
Perkins, “Gümrük tarifeleri ABD ekonomisine gerçek bir zarar vermeye başlayana kadar, örneğin daha yüksek işsizlik gibi, finansal piyasalarda önemli bir olumsuz tepki olmayacaktır. Bunu görmezden gelmek imkânsız olacaktır.”
Diğer Ülkelerin Tepkileri
ABD’nin ticaret ortakları, Trump‘ın gümrük vergilerine yanıt vermeye başlayarak ticaret savaşını tırmandırmıştı. Kanada Başbakanı Mark Carney, Trump‘ın hamlelerini Kanadalı işçilere yönelik ‘doğrudan bir saldırı’ olarak nitelendirerek, “ABD’nin gümrük vergilerine karşı, ABD’de maksimum, Kanada’da ise minimum etki yaratacak misilleme ticari eylemlerimizle mücadele edeceğiz.”
Trump‘ın 11 Mart’ta çelik ve alüminyum fiyatlarını artırmasının ardından, ABD’nin endüstriyel metallerdeki en büyük dış tedarikçisi olan Kanada, 20.7 milyar ABD doları değerinde %25 misilleme gümrük vergisi açıklamıştı. Avrupa Birliği’nin yürütme organı Avrupa Komisyonu da 11 Mart’taki açıklamanın ardından 28 milyar dolara kadar ABD malına karşı gümrük vergisi uygulayacağını duyurmuştu. Avrupa Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen, tarifelerin ‘işletmeler için kötü’; ‘tüketiciler için daha kötü’ olacağını belirterek, “AB, ekonomik çıkarlarını korurken müzakere edilmiş çözümler aramaya devam edecektir.”
Japonya Başbakanı Şigeru İşiba, hükümetinin gümrük tarifelerine karşılık olarak ‘uygun tedbirleri’ değerlendireceğini belirtti. Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, ABD’nin ‘şantaj’ yapmaya devam etmesi halinde Pekin’in ‘karşı saldırıya’ geçeceğini ifade ederek, “’Önce Amerika’ bir Amerikan zorbalığı olmamalı ve kendi çıkarlarını diğer ülkelerin meşru haklarına ve çıkarlarına zarar verme temelinde inşa etmemelidir.”
İsrail ise farklı bir yaklaşım benimseyerek, Salı günü ABD mallarına uyguladığı tüm gümrük vergilerini iptal edeceğini açıklamış ve Trump‘ın yeniden seçilmesinden bu yana bunu yapan ilk ülke olmuştur. İsrail’in ABD ihracatına uyguladığı gümrük vergilerinin sınırlı olduğu belirtilirken, bu hamlenin İsrail’i Trump‘ın ‘radarından çıkarmayı amaçladığı’ şeklinde değerlendirilmektedir.
Gümrük Vergilerinin Ekonomik Etkileri
Trump, ticaret planlarını ABD için bir ‘nimet’ olarak tanımlamıştı. Ancak Trump‘ın bu politikaları ekonomistlerin ve iş adamlarının ABD tüketici fiyatları konusunda uyarılarına neden oldu. Zira ABD’deki tüketim mallarının yaklaşık yarısının yurtdışından geldiği tahmin ediliyor. Örneğin otomobiller konusunda Autos Drive America’nın CEO’su Jennifer Safavian, “Bugün uygulamaya konulan gümrük tarifeleri ABD’de otomobil üretmeyi ve satmayı daha pahalı hale getirecek ve sonuçta daha yüksek fiyatlara yol açacaktır.”
Ekonomistler, ithal mallara gümrük vergisi getirilmesinin, ithalatçıların maliyetleri tüketicilere yansıtması nedeniyle enflasyonu yükselteceğinden endişe ettiklerini dile getiriyor. Geçen hafta açıklanan veriler, ABD genelinde tüketici duyarlılığının Mart ayında keskin bir düşüşle 2021’den bu yana en düşük seviyeye gerilediğini gösterdi. Goldman Sachs, geçtiğimiz günlerde ABD’nin önümüzdeki 12 ay içinde resesyona girme olasılığına ilişkin tahminini daha önce %20 iken %35’e yükseltti ve bunun muhtemelen Wall Street‘te daha fazla kayba yol açacağı uyarısında bulundu.
