İran’ın uzun süreli etkili figürü Ali Hamaney, 2026 yılında yaşanan ciddi saldırılar sonucunda hayatını kaybetti. 1989’dan itibaren ülkenin Dini Lideri olarak görev yaparken, uzun yıllar boyunca İran siyasetine yön verdi. 1981–1989 aralığında ise İran Cumhurbaşkanı olarak hizmet etti ve bu dönem, onun Ortadoğu’daki ağırlığını pekiştirdi. Liderliğinin yaklaşık 36 yıl 6 ay sürmesi, onu bu bölgede en uzun süre başbakanlığını ya da devlet başkanlığı yapan figürlerden biri haline getirdi.
Meşhed doğumlu olan Hamaney’in gençlik yılları dini eğitimlerle şekillendi. Kum’da sürdürdüğü eğitim yıllarında Ruhullah Humeyni’nin derslerini takip etti ve Şah rejimine karşı direnişte aktif rol aldı. Sık sık tutuklandı, sürgünde kaldı ve 1979 İran İslam Devrimi’nin ardından hızlı bir yükselişe geçti. Devrimden sonra üst düzey görevler üstlenirken 1981’de cumhurbaşkanlığına seçildi; 1989’da Humeyni’nin ölümünün ardından Uzmanlar Meclisi onu Dini Lider olarak belirledi.
Sağ kolunun felç olması, Hamaney’in siyasi hayatında dönüm noktalarından biriydi. 1981’de Tahran’da düzenlenen bir bomba saldırısı nedeniyle ağır yaralandı ve bu hasar kalıcı oldu. Bu olay, onun güvenlik politikalarına olan yaklaşımını da belirleyen önemli bir kilometre taşıdır.
Cumhurbaşkanlığı döneminde, Şah rejiminin karşısında güçlenen Devrim Muhafızları ile yakın ilişkiler kurdu ve güvenlik politikalarını güçlendirdi. 1980’lerde sert bir güvenlik yaklaşımı benimseyen Hamaney, savaş koşulları altında ülkenin iç ve dış politikalarını şekillendirdi. Camposlar arasında, Devrim Muhafızları ile yakın işbirliği kurması etkisini artırdı.
Hamaney’in dış politika vizyonu, İslam Devrimi’nin ihracını ve Direniş Ekseni kavramını ön plana çıkaran bir çizgiyi benimsedi. Nükleer programla ilgili olarak sivillere yönelik hedeflerle ilerlediklerini savundu ve İsrail’e karşı sert ifadeler kullandı. İran’ın Suriye, Irak, Lübnan, Yemen ve Gazze’deki yakın gruplara verdiği destekler, bölgesel güç dengesini etkileyen bir politikaya dönüştü. 1996’daki fetva ile okullarda müzik eğitiminin İslam’a aykırı bulunduğu yönündeki görüşleriyle toplumsal normları yeniden şekillendirmeyi amaçladı; 2009’daki protestolarda da merkezi figür olarak eleştirilerin hedefi oldu.
Nüfuz sahibi bir aile ve kişisel yaşam Hamaney sekiz çocuklu bir ailenin ikinci çocuğu olarak dünyaya geldi. Babası Azerbaycan Türkü, annesi Fars kökenliydi; kendisi ise başkentte “Beyt-i Rahberi” olarak adlandırılan mekanda yaşadı. Şiire meraklı bir kişiliğe sahip olan Hamaney, Amin mahlasıyla bazı yazılar kaleme aldı; Victor Hugo’nun Sefiller’ini övdü, Tolstoy, Balzac ve Sholokhov okumayı sürdürdü. Ayrıca Seyyid Kutub’un eserlerini Farsça’ya çevirdiğini belirtmekte fayda var.
