Newşu an, hafta sonu basına sızdırılan ve ABD’nin Ortadoğu yaklaşımını yansıtan 21 maddelik bir taslak hâlinde görünen plan, farklı taraflar arasında yankı buldu. ABD Başkanı’nın paylaşımında “ORTADOĞU’NDA BÜYÜKLÜK için gerçek bir şansımız var” ifadesi öne çıktı ve “HERKES TARİHİ BİR ŞEY İÇİN MASADA” görüşünü güçlendirdi. Basında yayılan ana başlıklar ise planın yönünü gösteriyor.
Filistin Devleti için yol haritası: Uzun süredir İsrail’in karşı çıktığı bir Filistin devleti fikri, bu planla bir kez daha gündeme geliyor. Esir takası bölümünde Gazze’de hayatta kalanlar ile hayatını kaybedenlerin karşılığında yüzlerce Filistinli serbest bırakılacak; ayrıca 48 saat içinde İsrail’e ağırlaştırılmış müebbet mahkûmları ve 7 Ekim sonrası gözaltına alınan bin 700 Gazze’li serbest bırakılacak. Her İsrailli rehinenin naaşı karşılığında da 15 Gazzeli’nin cenazesine iade hakları doğacak.
Hamas’ın iktidardan uzaklaştırılması ve silahsızlanma hedefi; Filistin Yönetimi’nin reformu ve İsrail’in Katar’a saldırmama taahhüdü, planın güvenlik çerçevesini oluşturuyor. Gazze için ekonomik büyüme planı ve güvenlik garantisi, ABD ile bölgesel güçlerin denetimi altında hayata geçirilecek. Ayrıca Gazze’den göçün önlenmesi ve mevcut halkın kalması; ayrılanların geri dönme hakkına sahip olması da metinde vurgulanıyor.
Geçici yönetim fikri, Gazze’yi başlangıçta uluslararası bir geçiş hükümetinin yönetmesine bağlı. Eski Hamas üyeleri planı uygularsa devam; uygumazsa güvenli bir ülkedeki konuma yönlendirme öngörülüyor. Ayrıca İsrail ordusunun operasyonları durdurulacak ve işgal edilen bölgelerden çekilme süreci başlayacak; İsrail Gazze’yi işgal etmeyecektir veya ilhakını gerçekleştirmeyecektir.
İnsani yardım akışları serbest bırakılarak Gazze’ye engelsiz erişim sağlanacak. Planın şekillendirilmesinde Tony Blair Institute for Global Change rolü öne sürülüyor; Blair’in, Gazze Uluslararası Geçiş Otoritesi’nin başına geçebileceği belirtiliyor. Bu otoritenin bölgedeki gerekli koşullar oluşana kadar yıllarca etkin kalabileceği ifade ediliyor.
Plan nasıl ortaya çıktı? ABD’nin özel temsilcisi Steve Witkoff, 23 Eylül’da BM Genel Kurulu sırasında Katar, Suudi Arabistan, Endonezya, Türkiye, Pakistan, Mısır, BAE ve Ürdün’den liderlerle görüşüldüğünü açıkladı. Filistin Yönetimi Başkanı Mahmud Abbas ise vize sorunları nedeniyle toplantıya alınmadı. Toplantıya katılan ülkeler, Trump’ın liderliğine destek beyanında bulundu.
İsrail ve Hamas’ın tepkisi:
- İsrail Başbakanı Netanyahu, planı “tamamen reddetmiyorum, üzerinde çalışıyoruz; henüz hazır değil” şeklinde yorumladı.
- Hamas ise planı kendilerine resmi olarak iletilmediğini belirtti. Bir yetkili, “Filistin haklarını koruyan her öneri olumlu değerlendirilir” dedi.
