ABD’nin yeni Başkanı Donald Trump, doların dünya ticaretindeki egemenliğine karşı çıkan ülkelere sert bir uyarıda bulundu. Trump, bu ülkelerin karşısında yüzde 100 gümrük vergisi uygulayacakları konusunda bir tehditte bulunarak, bu durumun onları ‘ABD ekonomisinden koparacağına‘ dair güvence verdi. Cumartesi günü Truth Social platformunda yaptığı açıklamada, “Bu ülkelerden yeni bir BRICS para birimi yaratmayacaklarına veya ABD dolarının yerini alacak başka bir para birimine destek vermeyeceklerine dair bir taahhüt istiyoruz. Aksi takdirde yüzde 100 gümrük tarifeleriyle karşı karşıya kalacaklar ve ABD ekonomisine satış yapmaya veda edecekler” ifadelerini kullandı.
Trump, 20 Ocak 2025’te göreve başlayacak ve göreve gelir gelmez Kanada, Meksika ve Çin‘e gümrük vergisi uygulama sözü vermişti. Çin daha önce, Trump‘ın hedefinde yer almış ve bu ülkeden yapılan ithalata yönelik yüzde 60 ila yüzde 100 arasında gümrük vergisi uygulanacağı tehdidinde bulunulmuştu. Ekim ayında Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, ABD’nin dolarını siyasi bir silah olarak kullanma konusuna karşı durulması gerektiğini vurgulayarak, “Doları reddetmiyoruz, onunla savaşmıyoruz ama onunla çalışmamıza izin vermezlerse ne yapabiliriz? O zaman alternatifler aramak zorundayız ki bu da oluyor” demişti.
Bu yıl Kazan’da düzenlenen BRICS Zirvesi’nde ise BRICS banknotu olduğu öne sürülen ancak sembolik olduğu açıklanan prototipler ortaya konmuştu. 2023 yılında Brezilya Devlet Başkanı Lula da Silva, küresel ticaretin neden dolar etrafında döndüğünü sorgulamıştı.
En Büyük Risk Kimde?
Seçim zaferini, kısmen yabancı ithalata karşı sert gümrük vergileri uygulama vaadiyle elde eden Trump, para birimi planlarına devam etmeleri halinde tüm BRICS bloğunu yüzde 100 gümrük vergisi ile tehdit ederek tutumunu daha da sertleştirmiştir. Peki, bu durumda en büyük riski kim alıyor?
BRICS Ülkeleri İçin Olası Riskler
- İran: ABD’ye ihracatı mevcut yaptırımlar nedeniyle en düşük seviyede. Ticaret kısıtlı olduğundan, ek tarifelerin İran’ı etkilemesi olasılığı düşük bir ihtimal olarak değerlendiriliyor.
- Rusya: ABD’ye ihraç edilen ürünler arasında mineral yakıtlar ve değerli metaller bulunuyor. Rusya’nın ABD ile olan ticaretinin risk değerlendirmesi düşük veya orta seviyede. Jeopolitik durum, gümrük tarifelerinin etkisini azaltıyor.
- Mısır: ABD’ye gerçekleştirdiği ihracatın büyük kısmı tekstil ve tarım ürünlerinden oluşuyor. Ancak, ABD Mısır’ın en büyük ihracat pazarı değil. Gümrük vergilerinin etkisi orta düzeyde, ancak tekstil sektörü olumsuz etkilenebilir.
- Güney Afrika: ABD’ye ihraç edilen ürünler arasında taşıtlar ve madenler en ön planda. ABD, Güney Afrika’nın en büyük ihracat pazarı değil, ancak gümrük tarifeleri otomotiv sektörünü önemli ölçüde etkileyebilir.
- Birleşik Arap Emirlikleri: Ağırlıklı olarak petrol ürünleri, alüminyum ve değerli metaller ihraç ediyor. Gümrük vergileri, alüminyum sektörünü büyük ölçüde etkileyebilir.
- Hindistan: Eczacılık, tekstil ve makineler gibi ürünler ihraç ediyor. ABD, Hindistan’ın en büyük ihracat ortağı. Gümrük vergileri, birçok sektörü olumsuz etkileyebilir.
- Brezilya: Ham petrol ve hava taşıtları önde gelen ihracat kalemleri. ABD, Brezilya’nın en büyük ikinci ihracat ortağı. Gümrük tarifeleri, özellikle uçak gibi yüksek değerli ürünler için önemli bir risk oluşturuyor.
- Çin: Elektronik, makine ve tekstil ürünleri başta olmak üzere büyük bir ihracatçı. ABD’nin en büyük ticaret ortağı olması nedeniyle gümrük vergileri çok yüksek risk taşıyor.
ABD İçin Olası Riskler
Uzmanlar, Trump tarafından öne sürülen gümrük vergilerinin yalnızca BRICS ekonomilerini değil, aynı zamanda ABD’nin kendi ekonomisini de olumsuz etkileyebileceğini belirtiyorlar.
- ABD’li Tüketiciler İçin Daha Yüksek Maliyetler: Çin mallarına uygulanacak gümrük vergileri, fiyat artışlarına neden olacak, bu da enflasyonu yükseltecektir. Düşük ve orta gelirli haneler bu durumdan orantısız şekilde etkilenecektir.
- Tedarik Zinciri Aksaklıkları: ABD’nin önemli bir ilaç tedarikçisi olan Hindistan ile Brezilya’ya uygulanacak gümrük vergileri tedarik zincirinde aksaklıklara yol açabilir.
- Misilleme Tarifeleri: BRICS+ ülkelerinin tarım ürünleri, makine ve teknoloji gibi alanlarda misilleme gümrük vergileri uygulaması, ABD’li üreticilerin uluslararası pazarlara erişimini kısıtlayabilir.
- Jeopolitik Sonuçlar: BRICS’i hedef almanın küresel ekonomi üzerindeki olumsuz etkileri olabilir; bu durum dolarsızlaştırma çabalarını hızlandırabilir.
- Borsa Oynaklığı: Yükselen enflasyon, tedarik zinciri sorunları ve azalan uluslararası ticaret finansal piyasaları kaosa sürükleyebilir. Elektronik, eczacılık, otomotiv, havacılık ve tarım sektörleri en fazla etkilenen alanlar olabilir.
Uzmanlar, Trump’ın ‘Önce Amerika’ politikası çerçevesinde yüzde 100 gümrük vergisi uygulamanın kısa vadede yerli endüstrilere destek sağlayabileceğini, ancak uzun vadede tüketiciler için fiyat artışları, tedarik zinciri kesintileri ve BRICS ülkelerinin misilleme yapma olasılıkları gibi ciddi risklerin ortaya çıkabileceğini vurguluyor.
Trump Gerçekten Gümrük Vergisi Getirebilir Mi?
Korumacı politikalar, Trump‘ın seçim kampanyasındaki vaatleriyle örtüşmekte. Ancak, önceki döneminde Trump, Çin ile ticaret savaşı gibi hedeflerine ulaşmak için gümrük vergilerini kullanmaya istekli olduğunu göstermiştir. BRICS ülkelerine yönelik gümrük vergileri, potansiyel fiyat artışları halkın tepkisine yol açabilir ve bu durum, vergilerin uygulanmasını engelleyebilir. Ayrıca, ABD’nin müttefikleri de küresel ticaretin istikrarsızlaşmasından endişe duyarak gümrük vergilerine karşı çıkabilir.
BRICS Gümrük Tarifelerine Karşı Koyabilir Mi?
Uzmanlar, Trump‘ın tehditlerini hayata geçirmesi durumunda BRICS ülkelerinin karşı koyma stratejilerine sahip olduğunu belirtiyor. İlk olarak, ABD pazarlarına olan bağımlılıklarını azaltarak iç ticaret bağlarını güçlendirebilirler. Ayrıca, alternatif pazarlar aramak ve yerel para birimlerini kullanmaya yönelmek, BRICS’in dolara olan bağımlılığını azaltabilir. BRICS üyeleri, ABD’nin gümrük vergilerini küresel ticaret için tehdit olarak nitelendirerek ekonomik ağırlıklarını artırabilir.
