Bangladeş’te Renkli Devrim: Öğrenci Protestolarından Askeri Üslere
Temmuz ayının ortalarında Bangladeş’te patlak veren öğrenci protestoları, kısa sürede bir renkli devrime dönüştü. Şiddet olayları sonucunda yüzlerce kişinin hayatını kaybetmesi, olayları daha da dramatik hale getirdi. Bu süreçte, ülkenin Başbakanı Şeyh Hasina, askeri bir helikopterle Hindistan’a kaçmak zorunda kaldı. Protestocuların Başbakanlık konutunu bastığı anlara dair görüntüler, dünya gündeminde geniş yankı buldu.
Devam eden olaylar neticesinde, Bangladeş Silahlı Kuvvetler Komutanı Orgeneral Waker-uz-Zaman, Başbakan Şeyh Hasina’nın istifa ettiğini açıkladı. Öğrencilerin yoğun baskısı üzerine, uluslararası bağlantıları ve kazandığı Nobel ödülü ile tanınan Muhammed Yunus, 8 Ağustos’ta geçici hükümetin başına geçti. Ancak, Şeyh Hasina’nın ABD’nin Bengal Körfezi’nde bulunan St. Martin’s adasında askeri üs kurma taleplerini sürekli olarak reddettiği ve ABD baskılarına boyun eğmediği yönündeki açıklamaları, tüm dikkatleri üzerine çekti.
ABD’nin Hint-Pasifik stratejisinin önemli bir unsuru olan bu adanın durumu, renkli devrimin arkasında ABD’nin olabileceği şüphelerini artırdı. Bangladeş’teki bu renkli devrimi, ABD’nin St. Martin’s adasına kurmak istediği askeri üssü, Şeyh Hasina üzerinden şekillenen Hindistan-Bangladeş ilişkilerini, Çin’in tutumunu ve Asya’daki hareketli jeopolitik fay hatlarını Dumlupınar Üniversitesi’nden Asya çalışmaları uzmanı Dr. Barış Adıbelli ile konuştuk.
‘Kıbrıs Barış Harekatı Sonrasında BM Sürecinde Hep Yanımızda Duran Tek Ülke Bangladeş’ti’
Dr. Barış Adıbelli, Bangladeş’in Kıbrıs sürecinde Türkiye’nin yanında yer aldığını hatırlatırken, Kurtuluş Savaşı’na destek veren Müslümanlar arasında Bangladeşli Müslümanların da bulunduğunu vurguladı: “Batı’da Bangladeş yoksul, üçüncü dünya ülkesi olarak lanse ediliyor. Bunun Türkiye için de geçerli olduğunu söyleyebiliriz. Ancak Türkiye açısından Bangladeş’in ayrı bir önemi var. Kıbrıs Barış Harekatı sonrasında BM süreçlerinde hep yanımızda duran tek ülke Bangladeş’ti. 1971’de kurulduktan sonra Türkiye’nin lehine oy veren tek ülke oldular. Rahmetli Bülent Ecevit, Bangladeş’i çok severdi. O dönemden kalma bir dostluk var. Kurtuluş Savaşı’nda bize yardım eden Hint Müslümanları da unutmamak lazım. Onların bir kısmı Pakistanlı, diğer kısmı ise Bangladeşli. Tarih boyunca aramızda bir sempati var.”
‘Büyük Güçlerin Dikkati de Her Zaman Bangladeş’in Üzerinde Olmuştur’
Dr. Adıbelli, Bangladeş’in doğal kaynaklar açısından zayıf olmasına rağmen stratejik bir konumda bulunduğunu belirtti ve bu durumun büyük güçlerin dikkatini çektiğini ifade etti: “Bengal Körfezi’ne hakim olan iki ülke var: Myanmar ve Bangladeş. Bunlar jeopolitik olarak kardeş sayılabilir. Durumları her iki ülke için de oldukça önemlidir. Sadece Bangladeş ile değil, Myanmar ile birlikte Bengal Körfezi ele alınmalı. Bangladeş’i kontrol eden, Bengal Körfezi’ni kontrol etmiş olur. Bu bölgenin jeopolitik önemi bu şekilde ortaya çıkıyor. Bangladeş petrol veya değerli madenler üretemiyor. GSMH’sı yüksek değil ve genç işsizlik oranı oldukça fazla. Ancak konfeksiyon alanındaki yetenekleriyle dikkat çeken bir ülke. Asıl silahı ise bu stratejik konumu.”
‘Adaları Batmayan Uçak Gemisi Olarak Kullanan ABD, Çevredeki Ülkeleri de Kuşatmış Oluyor’
ABD’nin Bengal Körfezi’nde hakimiyet kurmak için St. Martin’s adasına askeri üs kurma arzusu olduğunu söyleyen Dr. Adıbelli, “ABD, batmayan uçak gemisi stratejisi ile birçok adaya yerleşmiş durumda” dedi. “Myanmar’da bir cunta yönetimi var ve ülkenin kuzeyinde bu cuntaya karşı büyük bir direniş söz konusu. Ayrıca, Şeyh Hasina, bir Hint gazetesine yaptığı açıklamada, ‘Bilinmeyen bir şey var. ABD bana çok uzun zamandır baskı yapıyor’ dedi. St. Martin’s adası, ABD’nin askeri üssü olarak planladığı küçük bir ada. Şeyh Hasina, ABD’nin bu teklifini sürekli olarak reddettiğini belirtti. Bu açıklama, Bangladeş’teki olayları bambaşka bir forma soktu. Bu, bizim renkli devrim olarak bildiğimiz olayları hatırlattı. Öğrenci protestoları ile bilinir. Bu durum, 1989’da Çin’de yaşanan Tiananmen olaylarını akla getiriyor.”
‘Hindistan, ABD’nin Buraya Yerleşmesini İstemiyor’
Dr. Adıbelli, devrik lider Şeyh Hasina’nın açıklamalarının, renkli devrimin arkasında ABD’nin olduğunu gösterdiğini belirtti: “Bangladeş, Hindistan ve Çin arasında bir konumda. ABD, Hindistan ile hareket ediyor gibi görünse de kendi çıkarlarını gözetiyor. Şeyh Hasina’ya göre, protestolar dış destekli. Bu durum ABD’yi işaret ediyor. Öğrenci grupları, Şeyh Hasina’nın partisi Avami Birliği’ni ve Cemaati İslami Partisi’ni istemediklerini açıkladılar. Yeni bir parti kurmayı düşündüklerini belirttiler. Hindistan, aslında Şeyh Hasina’nın politikalarını destekliyordu ve ABD’nin buraya yerleşmesini istemiyordu.”
‘Amerika’nın Hindistan Karşısında Yapabileceği Çok Fazla Şey Yok’
Hindistan lideri Modi’nin, ABD’nin elinde çok fazla kozu olmadığını fark ettiğini belirten Adıbelli, Hindistan’ın bu nedenle Hint Okyanusu bölgesinde kendi politikalarını izlediğini ifade etti: “Bangladeş’teki olayların ardından Hindistan’ın ilk hareketi, sınır muhafızlarını alarma geçirmek oldu. Hindistan Dışişleri Bakanı, ‘Ne olur ne olmaz, biz hazırlığımızı yapalım’ dedi. Ayrıca, Bangladeş’te Hindulara yönelik Müslüman saldırılarının başladığı iddiaları gündemde. Bu durum, Hindistan’ın dikkatini çekiyor. Bangladeş ordusuna yardım göndermeyi düşünebilirler.”
‘Bangladeş’te Apaçık Bir Renkli Devrim Yaşandı’
Dr. Adıbelli, Bangladeş’te yaşananları “apaçık bir renkli devrim” olarak tanımladı ve bu devrimin arkasındaki ülkenin ABD olduğunu belirtti: “Bangladeş Milliyetçi Partisi ile Pakistan meselesi gündeme geldi. Hindistan, Bangladeş ile Pakistan’ın ilişkilerini geliştirmesinden korkuyor. Pakistan’ın stratejik ortağı olan Çin, bu durumu daha da karmaşık hale getiriyor. Cemaati İslamiye’nin kökeni Pakistan’a dayanıyor. Şeyh Hasina, seküler bir yönetimin temsilcisi olarak bu durumu yönetmeye çalışıyor. Ancak, ABD’nin bu süreçteki rolü oldukça belirgin.”
‘Wang Yi, BRICS ve ŞİÖ Toplantılarında Sıklıkla Renkli Devrim Uyarısında Bulundu’
Çin’in son dönemde renkli devrimler konusuna BRICS ve ŞİÖ gibi uluslararası kuruluşların toplantılarında dikkat çektiğini belirten Dr. Barış Adıbelli, “ABD’nin renkli devrim hamlesi sonrası Bangladeş’te işler planlandığı gibi gitmeyebilir. Amerika’nın bu müdahaleleri, bölgedeki dengeleri değiştirebilir” dedi. “Hindistan, ABD’nin beklentilerini karşılamıyor. ABD Büyükelçisi, Şeyh Hasina’yı eleştirirken, Bangladeş’in jeopolitik değerinin yüksek olduğunu belirtiyor. Bu durum, çifte standart olarak değerlendiriliyor.”
“Asya Siyasi Anlamda Kaynıyor”
Dr. Adıbelli, ABD’nin nasıl bir yol izleyerek Bangladeş’te kazançlı çıkmaya çalışacağını dikkatle takip ettiğini ifade etti ve Asya-Pasifik bölgesinin giderek hareketlendiğine dikkat çekti: “ABD, Bangladeş’i nasıl kontrol altına alıp St. Martin’s adasına üs kuracak? Modi buna izin vermeyecek. Bangladeş, Hindistan’ın kontrolüne geçebilir. Cemaati İslami’nin Pakistan ile organik bağı var ve bu durum bölgedeki dengeleri değiştirebilir. Bu nedenle Bangladeş’teki gelişmeleri yakından takip etmek gerekiyor.”
