Suriye’de Gelişmeler ve İran’ın Rolü
Suriye’de 8 Aralık’ta, HTŞ öncülüğündeki silahlı grupların Şam’a girmesi ve yönetimi ele geçirmesiyle birlikte durum günden güne karmaşık bir hale geldi. Ülkede çeşitli bölgelerde çatışmalar ve saldırı haberleri gelirken, kuzeydoğudaki YPG/PYD yapılanması da silahlarını bırakmayı reddetti. Türkiye destekli Suriye Milli Ordusu güçleri ile YPG/PYD arasında Münbiç’in doğusundaki çatışmalar devam ederken, bölgede SİHA ve top atışlarının gerçekleştiği gözlemlendi.
Diğer taraftan, Beşar Esad yönetimine verdiği destekle bilinen İran, yeniden gündemin merkezinde yer aldı. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin, yılsonu basın toplantısında “İran askerleri çekildi” açıklamasında bulunmuştu. 16 Aralık’ta ise İran, Suriye’nin başkenti Şam’daki büyükelçiliğinin faaliyetlerine devam edeceğini açıkladı.
Orta Doğu’da İran merkezli yaşanan bir diğer önemli gelişme ise İsrail-İran gerilimi. İsrail’deki istihbarat şefleri, Binyamin Netanyahu’ya “Husileri vurmak yeterli değil, İran’ı da hedef almalıyız” şeklinde tavsiyelerde bulundu. İran ise bu ayın başında İsrail’den gelebilecek saldırılara yanıt verecekleri mesajını vermişti.
İran’ın Dış Politikasındaki Değişimler
Suriye’deki gelişmelere, İran’ın tepkisini, İran’ın Direniş Ekseni politikasındaki son durumu ve Türkiye-İran ilişkilerini Marmara Üniversitesi Uluslararası İlişkiler Bölümü Öğretim Üyesi Dr. Bilgehan Alagöz ile konuştuk.
‘İran’da büyük ekonomik kırılganlıklar var. Bunun sürdürülebilirliği mümkün değil’
Dr. Alagöz, İran’ın 2011’den bu yana geliştirdiği Direniş Ekseni politikasından adeta vazgeçtiğini belirtti. Bunun en büyük sebeplerinin başında İran’ın yaşadığı ekonomik zorluklar ve uluslararası izolasyonun geldiğini ifade etti. Ona göre, İran’daki dönüşümün başlangıcı 2020 yılında Kasım Süleymani suikastıyla başlamıştır. Alagöz, “İran, Suriye’den çekilmek zorunda kaldı” ifadesini kullandı.
- İran’ın dış politika söyleminde Direniş Ekseni politikası, büyük bir yer tutuyordu.
- Kasım Süleymani’nin öldürülmesinin ardından İran, stratejik bir kayba uğradı.
- İran, 7 Ekim 2023’te Hamas’ın saldırıları sonrası, İsrail ile doğrudan savaş aşamasına geçti.
- İran, yavaş yavaş ulusal sınırlarına dönmek zorunda kaldı.
‘İran aslında bu sürecin en büyük kazananı olarak İsrail’i değil, Türkiye’yi görüyor’
Dr. Alagöz, İran basınında Suriye’deki sürecin kazananı olarak Türkiye’nin gösterildiğini aktardı. İran’ın, Türkiye’yi İsrail’den daha büyük bir tehdit olarak algıladığını ifade etti:
- İran, Türkiye’ye yönelik saldırgan ve hakarete varan açıklamalar yapıyor.
- İran, Türkiye ile işbirliğini zayıflatacak eylemlere yöneliyor.
- İsrail ve İran, mevcut durumdan memnun değiller.
‘Önümüzdeki dönemde sorunlu bir Türkiye-İran ilişkileri bekliyorum’
Dr. Alagöz, Türkiye ve İran arasında çeşitli alanlarda ortak söylemler olmasına rağmen sahada bir rekabet olduğunu belirtti. Özellikle İran’ın YPG’ye yönelik bazı pozitif mesajlar göndermesi durumunun dikkatle izlenmesi gerektiğini vurguladı:
- İran, Türkiye’ye karşı belirli bir tehdit algısına sahip.
- İki ülkenin İsrail’e karşı varoluşsal düşmanlık anlayışları farklıdır.
- Gelecekte sorunlu bir Türkiye-İran ilişkisi öngörülmektedir.
‘Yakın zamanda 1979’da gördüğümüz tarzda bir devrim beklemiyorum İran’da’
Dr. Alagöz, İran’da rejim değişikliği ihtimalinin Hamaney hayattayken düşük olduğunu belirtti. Ancak bazı değişim rüzgârlarının da yaşandığını kaydetti:
- Hamaney’in hayatta olduğu sürede yeni bir devrim öngörmüyorum.
- İran’da bazı sembolik değişiklikler gözlemleniyor.
- Rejim, Türklerin sadakatini koruma çabasındadır.
‘Netanyahu, ülkesi içerisinde yolsuzluk davalarıyla boğuşuyor’
Dr. Alagöz, Netanyahu’nun içerideki konumunun sağlam olmadığını ve iktidarını sürdürebilmek için yeni çatışma zeminleri yaratmaya çalıştığını ifade etti. Netanyahu’nun siyasi kariyerinin uzun vadeli olmayacağını ve yakın zamanda iktidarını kaybetmesini umduğunu söyledi:
- Netanyahu, yolsuzluk davalarıyla mücadele ediyor.
- İran karşıtı söylemlerle kendi siyasi bekasını korumaya çalışıyor.
- İsrail’deki Netanyahu karşıtı blok güçleniyor.
Umarım çok geçmeden Netanyahu iktidarını kaybeder ve daha makul bir İsrail siyaseti ortaya çıkar.
