Geçen hafta yayımlanan Ulusal Güvenlik Strateji Belgesi, Washington’un küresel rolüne dair tartışmaları yeniden alevlendirdi. 33 sayfalık metin, dünya çapında dış politika uzmanlarının dikkatini çekerken, belgenin kendi içinde barındırdığı tutarsızlıklar da farklı yorumlardan doğdu. Belge, medeni değerler üzerinden eleştirilere yol açıp Avrupa’daki ortaklarıyla sürtüşmelere neden olurken, Rusya ile olan ilişkilere dair bakış açısını da değiştirdi.
Avrupa ülkelerinin tepkileri, özellikle Berlin ve diğer başkentlerden yükseldi. Belgenin ilk kez Rusya’yı açıkça bir “tehdit” olarak öne çıkarmadığı görülüyor; bu durum, Rusya Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Maria Zaharova’nın açıklamalarıyla da uyumlu şekilde karşılandı: Yenilenen stratejinin ABD çıkarlarını savunmasına odaklandığı, ancak taraflar arasında ortak noktaların bulunmasına olanak tanıdığı belirtildi. Metin, Çin’e yönelik tutumda rekabetçi bir yaklaşımı sürdürürken, ABD’nin küresel hegemonya iddiasını azaltma yönünde bazı mesajlar da içeriyor.
ABD içindeki tartışmalar, özellikle Avrupa’ya yönelik savunma taahhütlerinde daha bağımsız bir çizgi mi izleneceği sorusunu gündeme getiriyor. Şanlı Bahadır Koç’un değerlendirmelerine göre, belgede görülen değişim, önceki doktrinlerden belirgin bir kopuşu işaret ediyor; bu, “jandarma” rolünden uzaklaşma yönünde bir niyet olduğuna dair yorumları güçlendiriyor. Ancak bu kopuş, belgenin sadece ritüel bir dokunuş olmadığına işaret ediyor; metin, ABD’nin küresel rolünü yeniden tanımlarken, sınırlarını ve hangi aktörlerle nasıl iş birliği kurulacağını netleştirmeye çalışıyor.
‘Trump gidince normale döneriz’ umudu pek gerçekçi görünmüyor Koç, belgenin Avrupa kısmında yaratılan çatlaklara dikkat çekiyor ve Transatlantik ilişkinin, Trump sonrası dönemde de eski normalleşme haline dönmesini beklemenin pek akılcı olmadığını vurguluyor. Avrupa’nın güvenlik anlayışında, kendi ordularını güçlendirme yönündeki baskı artarken, ABD’nin Avrupa’ya olan bağlılığı konusunda yeni bir paradigma oluşuyor. Doların küresel rezerv para statüsünün korunması, uluslararası kurumlarda eşgüdüm gibi konular da yeni konjonktürde yeniden ele alınacak konular arasında.
Rusya ve Çin için belgedeki tonlar nasıl karşılandı? Koç, Rusya’nın bu belgede ana tehdit olarak görülmekten çıkıp ikincil bir tehdit statüsüne düşebileceğini belirtiyor. Çin için ise rekabetçi ama agresif olmayan bir dilin öne çıktığını kaydediyor; Tayvan konusunda sıkı bir mesaj verilse de doğrudan bir saldırı çağrısı içeren bir dil bulunmuyor. Belge, Çin’in teknolojik ve ekonomik rakip olarak görünmesini sürdürürken, askeri müdahale ya da yayılma şeklinde bir hedef belirtmiyor.
Ortadoğu ve Latin Amerika’da farklı dinamikler Koç, Ortadoğu konusunda belgenin olumlu ama aynı ölçüde riskli bir denge kurduğunu ifade ediyor: Trump dönemi savaş politikalarından farklı olarak, savaş veya rejim değişikliği yönünde bir takıntının olmadığını; fakat istikrar ve yatırım çağrılarının sürdüğünü belirtiyor. Latin Amerika’da ise ABD’nin müdahaleci politikalara yönelmesini beklememenin makul olduğunu, Çin’in Tayvan konusunda olası adımlarıyla jeopolitik denkliğin değişebileceğini vurguluyor. Ayrıca Türkiye’nin bölgelerdeki rolünün, bu yeni dönemde süregelen hesaplarda önemli bir değişken olduğuna dikkat çekiyor.
