ABD yönetiminin İran’a yönelik politikası, uranyum zenginleştirme programını “zayıflatma ve temizleme” amacıyla Kongre’den talep edilen 672 milyon dolarlık ek bütçe ile daha da genişledi. Bu yeni finansman dilimi, toplamda 80 milyar dolara ulaşan esnek paketin bir parçası olarak öne çıkıyor ve ilk maliyet tasarılarının katlanmış bir biçimde uygulanması anlamına geliyor.
Beyaz Saray’ın bu tabloyu “temiz bir zafer” olarak sunmasına rağmen, analizler kamu bütçesine yüklenen gerçek faturanın çok daha ağır olduğu görüşünü taşıyor. Ek kaynağın üç ana amacı bulunuyor: İran’daki bazı uranyum faaliyetlerinin dışarıya çıkarılmasına destek olmak, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) denetimlerini finanse etmek ve ABD’nin İran tesislerinde yürütüleceği kontrollerin maliyetini karşılamak.
İran’da bulunan yaklaşık 900 pound (yaklaşık 400 kg) uranyumun akıbeti belirsizliğini koruyor. Mevcut çerçeve, bu maddeyi İran sınırları içinde tutmayı hedefliyor; bu da BM gözetiminde seyreltilmesini öngören önceki mutabakatın dışına çıkma anlamına geliyor. Sonuç olarak, nihai hesaplaşma siyaseten erteleniyor gibi görünüyor.
Bu bütçe kapsamında artık sadece hava operasyonları ve mühimmat giderleri değil, ülke içi denetim ve savaş sonrası operasyonların denetimi için de büyük maliyetler devreye giriyor. 2022’de Ukrayna için harcanan miktarla karşılaştırıldığında, bu bütçe seviyesinin uluslararası kamuoyunun dikkatinde ağır bir yük olarak yer alması kaçınılmaz görünüyor.
Tahran cephesinden denetim iddiaları reddediliyor Trump, söz konusu mutabakatı “nükleer silahsızlık duvarı” olarak nitelendirip İran’ın “süresiz” denetimlere açık olduğunu savunsa da, İranlı yetkililer bu tür açıklamaların müzakerelerde hiç gündeme gelmediğini belirtiyor. Bu gelişmeler, 2015’teki kapsamlı ortak eylem planından (JCPoA) ödünler vererek mevcut uzlaşıya yön veren yeni düzenlemin, İran’ın zenginleştirilmiş uranyumunu önemli ölçüde İran içinde tutmayı hedeflediğini gösteriyor.
Bir zamanlar hızla sonuç alınması planlanan süreç olarak tasarlanan yaklaşım, şimdi uzun vadeli taahhütler ve derin mali yükler haline geldi. 80 milyar dolarlık bütçe, dünya kamuoyunun gözünde belirsizliğini korurken, Bush/Trump döneminde başlayan bu süreç, “zafer” olarak görülmesi güç bir bataklık ve pahalı bir mola olarak değerlendiriliyor. Analizler, Trump’ın İran hamlesinin şu aşamada kesin bir nihai sonlandırma yerine yeni görüşmeler için maliyetli bir ara veriş olarak algılandığını gösteriyor.
