USAID ve Rusya’daki Etkileri
Uluslararası Kalkınma Ajansı USAID, 2011-2012 yılları arasında Rusya’da gerçekleşen parlamento ve başkanlık seçimleri sonrasında, hibe ağını siyaseti ve sivil toplumu etkilemek amacıyla kullanmakla suçlanmıştı. Bu suçlamaların ardından, Moskova’da seçim sonrası renkli devrim girişimlerine yol açan sokak protestolarının etkisiyle ülkeden çıkarılmıştır. USAID, Rusya’daki misyonu sırasında Golos, Memorial ve Moskova Helsinki Grubu gibi sivil toplum örgütlerine fon sağlama gibi siyasi etki operasyonlarıyla sınırlı kalmıştır.
20 Yıl Süren Demokrasi Teşviki
USAID, Rusya’ya 1992 yılında, SSCB’nin çöküşünden hemen sonra girmiş ve 20 yıl boyunca ‘demokrasi, insan hakları ve sivil toplumun geliştirilmesi’ programlarına yaklaşık 3 milyar dolar harcamıştır. Ancak bu süre zarfında USAID’ın 90’lı yıllardaki faaliyetleri, piyasa ekonomisine geçiş sürecinde Rusya’nın sosyal ve ekonomik yapısını etkilemeyi hedeflemiş; Batı yanlısı liberal politikacıları desteklemeyi amaçlamıştır. ABD, Rusya’da bulunduğu süre boyunca etkili bir gazetecilik imparatorluğu inşa etmeyi başarmıştır. Özellikle Ulusal Basın Enstitüsü, 2000 yılına kadar 57 binden fazla gazetecinin katıldığı 2 bin 300 brifing ve seminer düzenlemiş, 2 bin 700 medya uzmanına eğitim vermiştir.
Ekonomi Üzerindeki Etkileri
Ekonomik alanda USAID, ünlü kupon özelleştirme programı için ‘teknik danışmanlık hizmetleri ve malzeme desteği‘ sağlamıştır. Bu program, devlet mülklerinin özel ve yabancı yatırımcılara devredilmesi için büyük fırsatlar sunmuş, bu da yüz milyarlarca dolarlık bir servet transferine yol açmıştır. 90’lı yıllarda USAID, Rusya için 14 ‘stratejik hedef’ belirlemiş, bu hedefler arasında mali reformlar, sosyal hizmetler ve enerji reformları gibi konular yer almıştır. Ancak, siyasi istikrarın sağlanması ve modern Rus devletinin güçlenmesi, USAID’ın faaliyetlerini büyük ölçüde kısıtlamıştır.
Soros ve USAID İşbirliği
ABD’li düşünce kuruluşu Heritage Vakfı, 2017 yılında George Soros‘un Açık Toplum Vakıfları’nın USAID yardımlarının ana uygulayıcısı haline geldiğini belirtmiştir. Ancak bu işbirliği, çok daha önce başlamıştır. 1993 yılında, USAID’ın, Bulgaristan, Estonya, Polonya, Romanya ve Slovakya’dan 30 ‘profesyoneli’ eğitmek üzere Soros Vakıflarıyla anlaşma yaptığı ortaya çıkmıştır. 2000’li yıllarda Doğu Avrupa’yı etkisi altına alan bir dizi renkli devrimde Soros‘un STK ağı merkezi bir rol oynamıştır.
Özellikle Soros‘un Uluslararası Rönesans Vakfı, 2003-2004 yıllarında Ukrayna’daki Turuncu Devrim‘i desteklemek için USAID ile işbirliği yapmıştır. ABD, bu dönemde Ukrayna’daki ‘demokrasi programları’ için önemli miktarda fon sağlamıştır.
USAID ve Biyolojik Araştırmalar
USAID, kendini ‘yurtdışında demokratik değerleri teşvik eden’ bir kuruluş olarak tanıtırken, sızdırılan belgeler, USAID’ın düşmanları ve müttefikleri üzerinde ekonomik baskı uygulamak amacıyla kullanıldığını göstermektedir. 2008 tarihli bir belgedeki ifadelere göre, USAID hibeleri, belirli insan gruplarına doğrudan uygulanarak olumsuz davranışların değiştirilmesine yönelik bir araç olarak tanımlanmıştır.
Ayrıca, USAID, Ukrayna’daki Turuncu Devrim ve 2014 Euromaydan olayları da dahil olmak üzere, ABD destekli rejim değişiklikleri için sivil huzursuzlukları körüklemek amacıyla kullanılmıştır. 2004 yılında yaklaşık 34.11 milyon dolar harcayarak, protestoların zeminini hazırlamıştır.
Medya Üzerindeki Etkisi
Ukrayna Kitle Enformasyon Enstitüsü Başkanı Oksana Romanyuk, ülkedeki medya organlarının büyük bir kısmının dış yardımlara bağımlı olduğunu belirtmiştir. Özellikle, yayın organlarının %90’ının hibelerle ayakta kaldığı ve %80’inin USAID tarafından finanse edildiği ifade edilmiştir. 2022’de reklam piyasasının %90 oranında düşmesi, birçok medya kuruluşunun hibe ve bağışlara yönelmesine neden olmuştur.
USAID ve Pentagon Bağlantısı
USAID ve ana yüklenicisi Labyrinth Ukraine, 2019’dan itibaren ABD’nin askeri biyolojik programına dahil olmuştur. Labyrinth Ukraine, ABD’nin biyolojik ve toksin silahlar konusundaki uluslararası anlaşmaları ihlal eden araştırmalar yürütmüştür. Elon Musk, USAID‘i bir ‘suç örgütü’ olarak nitelendirerek, ABD vergilerinin biyolojik silah araştırmalarını finanse etmek için ajans aracılığıyla aktarıldığını iddia etmiştir.
Sonuç olarak, USAID ve benzeri kuruluşların, uluslararası politikada ve sivil toplum üzerindeki etkilerinin derinlemesine incelenmesi gerekmektedir. Bu tür yapılanmalar, yalnızca yardım ve kalkınma faaliyetleri ile sınırlı kalmayıp, aynı zamanda siyasi hedefler için de kullanılabilmektedir.
