İsrail ve İran Arasındaki Çatışmada Uluslararası Destek Dinamikleri
Gazeteci Ali Çağatay, Radyo Sputnik’te yayımlanan Seyir Hali programında, son dört gün içerisinde İsrail ve İran arasında yaşanan çatışmalarda ülkelerin aldığı tutumları ve destekleri detaylı bir şekilde analiz etti. Bu kapsamda, bölgedeki ve küresel aktörlerin taraf tutuşunu net bir şekilde ortaya koydu.
ABD ve Batı Ülkelerinin Rolü
İlk olarak, Amerika Birleşik Devletleri’nin İsrail’e verdiği destek öne çıkıyor. ABD, İsrail’in en güçlü müttefiki olarak, özellikle son iki yılda askeri ve mali açıdan büyük katkılar sağladı. Nisan ve Ekim 2024 aylarında İran’ın İsrail’e yönelik füze ve insansız hava aracı saldırılarını engellemek amacıyla askeri desteklerini artırdı. Ayrıca, İsrail’e son dört yıl içerisinde toplamda 20 milyar dolar tutarında gelişmiş silah ve teknoloji paketleri sundu. Bu destekler kapsamında, ABD’ye ait yüksek irtifa bölge savunma sistemleri, özellikle Demir Kubbe bataryaları, İsrail’de aktif olarak kullanılıyor ve bölge güvenliğine önemli katkılar sağlıyor.
İngiltere ise, İsrail’in güvenliğini kendi güvenliğiyle eşdeğer gören bir tutum sergiliyor. İngiltere Başbakanı Rishi Sunak, yaptığı açıklamalarda İsrail’in yanında olduklarını ve desteklerini sürdüreceklerini belirtti. Fransa ise, bölgedeki istikrarı koruma adına teknolojik destek sağlarken, İran’la olan ekonomik ve ticari bağlarının çatışmayı büyütmemesi gerektiğine dikkat çekiyor. Almanya, İsrail’in meşru savunma hakkını destekliyor ve İran’ı saldırgan tutumlarıyla kınamaya devam ediyor. Avustralya da, İsrail’in savunma haklarını tanırken İran’ın bölgedeki provokatif eylemlerini açıkça eleştiriyor.
Orta Doğu ve Körfez Ülkelerinin Tutumu
- Ürdün: 1994’te imzalanan Barış Anlaşması’ndan bu yana İsrail ile güçlü bir dayanışma içinde. İran’a ait drone ve füzeleri hava sahasında vuruyor, İsrail dronelarının geçişine izin veriyor, ancak İran’a ait insansızların hareketlerini engelliyor.
- Suudi Arabistan: İran’a mesafeli duruyor. Şii etkisine karşı olan ülke, çatışmanın uzaması halinde İsrail’e açık destek verebilir. Ülkenin bölgedeki politik duruşu, İran’a karşı güçlü bir denge politikası izliyor.
- Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn: İran’ın saldırı planlarıyla ilgili istihbarat paylaşıyor ve İran’a karşı bölgesel güvenlik ittifakını güçlendiriyorlar. Özellikle BAE, İsrail ile ekonomik ve güvenlik alanında iş birliğini derinleştiriyor.
İran ve Müttefiklerinin Pozisyonu
- Rusya: İran’ın bölgedeki nükleer programı ve bölgesel politikalarını eleştiriyor. 13 Haziran’daki İsrail saldırısını kınadı ve İran’a yönelik desteklerini sürdürüyor. Rusya, bölgedeki nüfuzunu pekiştirmeye devam ediyor.
- Çin: İran’ın yanında duruyor ve İsrail’in egemenliğine karşı çıkıyor. Çin, bölgedeki ekonomik ve stratejik çıkarlarını koruma adına İran’la yakın ilişkiler kurmayı sürdürüyor.
- Liban ve Hizbullah: İran’ın bölgedeki en önemli müttefiklerinden biri. İran’ın desteğiyle Hizbullah, İsrail’e karşı roket saldırılarına devam ediyor, ancak 13 Haziran sonrası operasyonel kabiliyetleri azalmış durumda.
- Yemen: İran’ın büyük destekçisi olmasına rağmen, çatışmalara doğrudan katılım konusunda sınırlı kalıyor. Füzeleri sınırlı etkide kalmış durumda ve bölgeye giriş çıkışları kontrol altında tutuyor.
- Irak ve Suriye: Irak’taki Şii milisler aracılığıyla İran’a destek veriyor. Suriye ise, Esad sonrası İsrail hava sahasını kullanma izni vererek İran’a karşı duruş sergilemedi. Ancak, İran’a ait droneların Suriye hava sahasında imha edildiğine dair bilgiler bulunuyor.
Türkiye ve Körfez Ülkeleri
Türkiye, çatışmada tarafsız kalmaya çalışıyor. İsrail’in Gazze ve Lübnan’daki saldırılarını eleştiriyor, ancak doğrudan İran’a destek vermiyor. Resmi açıklamalar oldukça temkinli ve dengeli. Katar ve Kuveyt ise hem İran’la hem de İsrail’le ekonomik ve diplomatik bağlarını sürdürüyor. Bu iki ülke, bölgedeki gerginliğin artmasıyla birlikte iki taraf arasında denge politikası izliyorlar. Yunanistan ise, bölgedeki gelişmelerle uyumlu olarak gizli destek sağlayan ülkeler arasında yer alıyor ve bölgedeki pozisyonu, İsrail’le oldukça yakın.
