ABD’nin Hürmüz Boğazı erişimini sınırlama hedefi, petrol ihracatını keserek İran ekonomisinin temel gelir kaynağını hedeflediğini gösteriyor. Petrol akışının kesilmesiyle İran’ın masaya oturması için baskı oluşturulması planı, milletlerarası haber kaynaklarında analiz ediliyor ve “fiyat baskısı” üzerinden sonuçlar çıkarılabileceği vurgulanıyor. Bu süreçte ABD’nin beklediği şu: İran’ın nükleer programından vazgeçilmesi ve boğaz üzerindeki kontrol iddiasının terk edilmesi.
New York Times’ın görüşlerinde, “Ancak İran farklı bir oyun kuruyor” değerlendirmesi öne çıkıyor. İran’ın küresel enerji piyasalarını baskı unsuru olarak kullanmaya yöneldiği, petrol akışının kesilmesi halinde varil başına fiyatların 175 dolara kadar yükselebileceği öngörüsünü birlikte getiriyor. Böyle bir senaryo ABD’de enflasyonun yeniden yükselmesi riskini beraberinde taşıyor.
İranlı yetkililerin bu kartı açıkça oynadığına dair işaretler var. Görüşmelerde üst düzey bir yetkili, Amerikalılar “Yakında 4-5 dolarlık benzini özleyeceksiniz” diyerek doğrudan seçmenleri hedef aldı. Ara seçimler öncesi fiyatlardaki artışların siyasi sonuçları ise Washington için hayli kritik gözüküyor.
Ablukanın etkisi neye bağlı? Amerikan basını, İran açısından senaryolarda Körfez’deki enerji tesislerine yönelik saldırılarla rakiplerinin petrol ihracatını engellemeye çalışabileceğini belirtiyor. Yani Tahran’ın, “ben satamıyorsam kimse satmasın” yaklaşımını benimseyebileceği ifade ediliyor. Ancak ablukanın etkisi büyük ölçüde İran’ın büyük alıcılarının tutumuna bağlı; Çin, Hindistan ve Türkiye’nin duruşu belirsizliğini koruyor ve Çin’in uzun vadeli çıkarları bu süreci daha karmaşık hale getiriyor.
Uzmanlar, bu hamlenin yüksek riskli bir kumar olduğuna dikkat çekiyor. Abluka kısa sürerse ve İran geri adım atarsa, ABD stratejik üstünlük elde edebilir. Ancak süreç uzarsa, küresel ekonomi ağır yara alabilir ve ABD iç siyasetinde maliyet artabilir. Sonuç olarak savaşın yönünün cephede değil piyasalarda belirleneceği ifade ediliyor: “Dayanıklılık testi başlamış durumda ve kazananı belirleyecek olan silahlar değil, ekonomik baskı olacak.”
