İran’ın 14 maddelik barış teklifini reddetmesi, Hürmüz Boğazı üzerindeki egemenlik iddiasını pekiştirirken Lübnan dahil bölgede çatışmaların durdurulması yönündeki hedefiyle küresel enerji akışını tehdit eden bir kırılma yarattı. Bu süreçte Hürmüz’de mayın riski ve sigorta primlerinin yükselişi, uluslararası ticaretin akışını zorlaştırabilir; buna karşı İran’ın boğazı millileştirme gücü ve enerji nakil altyapısını Çin ile iş birliği içinde kendi lehine yönlendirme çabaları Washington için belirgin bir yenilgi riski doğuruyor. Coğrafyanın avantajını kullanan Tahran’a karşı Türkiye, enerji denkleminde merkezi bir rol üstlenmek için Irak ve Suriye üzerinden yeni ticaret hatları kurma planları yapıyor ve Doğu Akdeniz’de deniz yetki alanlarına dair kritik kanun tasarısını hazırlayarak bölgesel diplomatik bir cephe kurmaya çalışıyor. Bu gelişmeler, küresel güç rekabetinin askeri müdahale mi yoksa Çin üzerinden yürütülecek müzakerelerle mi şekilleneceği sorusunu önümüzdeki günlerde netleştirecek.
Siyasi Analist Suat Delegen ile gerçekleşen istişarede Hürmüz çıkmazı ve İran-Türkiye-ABD-Çin eksenindeki dengeler ele alındı. Delgen’e göre İran için en önemli gündem, Şi Cinping ile Donald Trump arasında yapılacak görüşmenin ana maddesi olacak olan İran konusudur. Avrupalı müttefiklerle ABD arasındaki görüş ayrılıkları giderek belirginleşirken, Çin’in dolaylı katılımı bu denklemde kilit bir rol üstlenecek. ABD’nin hedefleriyle ilgili olarak, Lozan’daki boğazlar örneğinin Hürmüz Boğazı’na uygulanması ihtimali, Körfez bölgesinde tansiyonu yükseltiyor.
Türkiye için enerji güvenliği ve bölgesel harekâtlar, alternatif rotalar ve deniz yetki alanlarının netleşmesiyle şekillenecek: Hürmüz’ün yönetiminin nasıl paylaşılacağı, Avrupa Birliği’ndeki ülkelerin tepkileri ve IKBY ile diplomatik temaslar gibi unsurlar bu süreci doğrudan etkileyecek. Türkiye’nin Doğu Akdeniz’de merkez konum elde etme çabasında, bölgesel istikrar için deniz yollarının güvenliği ve maliyetlerin kontrolü de öne çıkıyor. Ülkelerin enerji arz güvenliği ve navlun akışının sürdürülmesi için atacağı adımlar, küresel piyasalarda etkili bir sinyal olarak görülecek.
Coğrafya İran lehine işliyor görünse de, ABD’nin askeri harekât kararları ve Çin’in arabuluculuk rolü arasındaki ince denge, tüm aktörlerin hareketlerini yeniden belirleyecek. Hürmüz’ün durumu, hem Avrupa’ya hem de Körfez ülkelerine yansıyacak ekonomik sonuçlar doğuracak ve uzun vadede enerji güvenliğinin yeniden yapılandırılmasına yol açacak. Türkiye’nin ileride atacağı adımlar, enerji hatlarının güvenliği ve deniz alanlarının paylaşımı konusunda belirleyici bir etki yaratabilir. Hürmüz konusunda uluslararası toplumun ortak yaklaşımı hâlâ belirsizken, taraflar arasındaki tansiyonun düşürülmesi için adil ve uygulanabilir çözümler üzerinde durulması gerekecek.
