Birçok bilim insanı, uzun süreli oturmanın sağlık üzerinde olumsuz etkilerini incelemeye devam ediyor. Son dönem çalışmalarda, hareketsizliğin özellikle kalp rahatsızlıkları, diyabet, bazı kanser türleri ve erken mortalite riskini artırabildiği gösteriliyor. Gün içinde 8–10 saatten fazla oturmak, sağlık açısından risk oluşturan bir alışkanlık olarak tanımlanıyor ve genellikle masa başında çalışanlarda daha sık gözlemleniyor. Araştırmalar, günde 8–10 saatin üzerindeki oturma sürelerini yüksek risk olarak kabul ediyor ve özellikle fiziksel aktivitesi düşük bireylerde bu durumun daha belirgin olduğunu belirtiyorlar. 2024 yılında Amerikan Kalp Birliği’nin dergisinde yayımlanan bir çalışmada yaklaşık 6 bin kadından oluşan bir örneklem incelendi. Sabahları ya da günün herhangi bir saatinde 11 saatten fazla oturanlar, 10 yıl boyunca herhangi bir nedenle ölüm riskinin %57 daha yüksek olduğunu gösterdi; kalp hastalıklarından ölüm riski ise %78 artışla kaydedildi. Oturmanın metabolizmayı nasıl bozduğuna baktığımızda, kaslar uzun süre hareketsiz kaldığında yeterince çalışamamıyor ve bu durumda kan şekeri ile yağların düzenlenmesi güçleşiyor. California Üniversitesi’nden halk sağlığı uzmanı Steve Nguyen, kasların düzenli kasılmasının metabolizma için kritik olduğunu vurgulayarak şu ifadeyi paylaşıyor: “Kaslar aktif olmadığında glikoz kullanımı azalır ve bu durum zamanla metabolik sorunlara yol açar.” Özellikle insülin direnci ve tip 2 diyabetin hareketsiz yaşamla bağlantılı olduğu düşünülüyor. Kan dolaşımı üzerinde de olumsuz etkiler görülüyor; otururken bacaklar bükülü konumda olduğunda kan akışı yavaşlayabilir ve bu durum damar sertliği riskini artırabilir. Araştırmalar, hareketsiz yaşam tarzının yüksek tansiyon, kalp krizi ve felç risklerini de yükseltebileceğini gösteriyor. “Oturmak yeni sigara mı?” sorusu ise uzmanlar arasında farklı görüşlere yol açıyor. Bazı çalışmalar aşırı oturmanın ciddi riskler taşıdığını gösterse de sigaranın hala çok daha ölümcül olduğunun altı çiziliyor. Bir meta-analizde her 100 bin kişide yaklaşık 190 ölüm hareketsiz yaşamla ilişkilendirilirken, ağır sigara kullanımında bu sayı yaklaşık 2 bine çıkıyor. Bu nedenle, ifadeyi mecazi bir uyarı olarak değerlendirmek uygun görülüyor. Zararı azaltmak için ne yapmalı? Uzmanlar çözümün sadece ayakta durmak olmadığını, gün içinde hareketlilik düzeyini artırmak olduğunu belirtiyorlar. Öneriler şu şekilde özetlenebilir:
- Her 30–60 dakikada bir ayağa kalkıp kısa yürüyüş yapmak
- Telefon görüşmeleri sırasında hareket etmek
- Asansör yerine merdivenleri tercih etmek
- Çalışma aralarında esneme hareketleri yapmak
- İmkan varsa ayarlanabilir bir masa kullanmak
- Haftada düzenli egzersiz yapmak
Yapılan bir araştırmada, her 30 dakikalık oturma sonrası 5 dakika hareket eden kişilerin tansiyon ve kan şekeri kontrolünün daha iyi olduğu sonucuna varıldı. Ayrıca hafif fiziksel aktivitenin bile önemli faydalar sağladığı kaydediliyor: Günlük 30 dakika hafif egzersizin ölüm riskini yaklaşık %17 azalttığı belirtiliyor.
